मुख्य संपादक - अक्षय बबलाद
सोलापूर :- राज्यात गेल्या काही वर्षांत तथाकथित ‘बाबा-बुवा’, ‘गुरु’ आणि ‘दैवी शक्ती’चा दावा करणाऱ्यांचा प्रभाव लक्षणीयरीत्या वाढताना दिसत आहे. समाजातील विविध स्तरांतील लोक—शहरी असो वा ग्रामीण अशा व्यक्तींच्या जाळ्यात अडकताना दिसतात. या वाढत्या प्रभावामागे केवळ श्रद्धा नाही, तर भीती, असुरक्षितता, अज्ञान आणि तात्काळ समाधानाची अपेक्षा ही कारणे अधिक जबाबदार आहेत.आजच्या धकाधकीच्या जीवनात मानसिक तणाव, आर्थिक अस्थिरता, आरोग्यविषयक समस्या आणि नातेसंबंधातील गुंतागुंत वाढली आहे. अशा परिस्थितीत अनेकांना ‘चमत्कारिक उपाय’ हा सोपा मार्ग वाटतो. याच मानसिकतेचा गैरफायदा घेऊन काही बाबा-बुवा लोकांना खोट्या आश्वासनांनी फसवतात. रोग बरे करणे, नोकरी मिळवून देणे, कौटुंबिक वाद मिटवणे किंवा भविष्य बदलणे—अशा दाव्यांमुळे लोक त्यांच्या प्रभावाखाली येतात.या प्रवृत्तीचा सर्वात धोकादायक पैलू म्हणजे अंधश्रद्धेचा प्रसार. विज्ञान आणि तर्कशुद्ध विचारांच्या युगातही अशा गोष्टींना खतपाणी मिळत असल्याचे चित्र चिंताजनक आहे. काही वेळा या ‘बाबा-बुवां’कडून आर्थिक शोषण, मानसिक छळ आणि अगदी लैंगिक अत्याचारांच्या घटना देखील समोर येत आहेत. तरीही त्यांच्या भक्तांचा विश्वास ढळत नाही, ही वस्तुस्थिती अधिक गंभीर आहे.
राज्य शासनाने अंधश्रद्धा निर्मूलनासाठी कायदे केले असले, तरी त्यांची प्रभावी अंमलबजावणी आवश्यक आहे. पोलीस आणि प्रशासनाने अशा प्रकरणांवर कठोर कारवाई करणे गरजेचे आहे. मात्र, केवळ कायद्याने हा प्रश्न सुटणार नाही. समाजात वैज्ञानिक दृष्टिकोन रुजवणे ही काळाची गरज आहे.
शिक्षण प्रणालीतून विवेकवाद, तर्कशुद्धता आणि वैज्ञानिक दृष्टीकोन यांचा प्रसार झाला पाहिजे. माध्यमांनीही जबाबदारीने वागून अशा बाबांच्या जाहिरातींना किंवा अंधश्रद्धेला प्रोत्साहन देणाऱ्या कार्यक्रमांना आळा घालावा. समाजातील विचारवंत, शिक्षक आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांनी लोकजागृतीसाठी पुढाकार घ्यायला हवा.
श्रद्धा ही वैयक्तिक बाब असली, तरी ती अंधश्रद्धेत रूपांतरित होणे समाजासाठी घातक ठरते. म्हणूनच प्रत्येक नागरिकाने स्वतःमध्ये विवेक जागृत ठेवून कोणत्याही दाव्याची शहानिशा करणे आवश्यक आहे. ‘बाबा-बुवांचा’ वाढता प्रताप रोखण्यासाठी केवळ शासन नव्हे, तर संपूर्ण समाजाने जागरूक होणे हीच खरी उपाययोजना आहे.